Akdeniz Flamenko Atölyesi  -  Ankara G.O.P

Önce şarkı vardı. Sonra dans şarkıya eşlik etti.

Parmak şıklatma ve el çırpmalar ana enstrümanlardı.

Sonra gitar; şarkı ve dansa katıldı...

ve bu üç unsur flamenkonun ana parçası oldular.

Flamenko'nun Tarihi

Çingeneler
Flamenkonun oluşumu ve gelişiminde Çingeneler çok büyük bir role sahiptirler. Bu nedenledir ki, Flamenkonun tarihini incelemek için önce, Çingenelerin tarihine bakmak gerekir. Çingeneler, günümüzden yaklaşık 1000 yıl önce Hindistan’dan, açlık, savaş, kıtlık gibi nedenlerle yola çıkarak, Batı’ya doğru göç etmeye başlamışlardır.

Kimi gruplar Anadolu üzerinden, kimileri ise Mısır ve Kuzey Afrika üzerinden Batı Avrupa’ya yayılmışlardır. Gittikleri bazı batı ülkelerinde Mısırlı oldukları düşünülmüştür. İngilizcedeki “gipsy” kelimesinin “Egyptian”, yani Mısırlı kelimesinden türediği zannedilmektedir.

Çingeneler 15.nci yüzyılın sonlarına doğru İspanya’ya gelmiş ve özellikle, Endülüs olarak adlandırılan Güney İspanya’ya yerleşmişlerdir.

Çingenelerin İspanya’ya geldikleri yıllar İspanya tarihi açısından da önemli bir döneme denk gelmektedir. 800 senedir hüküm süren Emevi egemenliği de 1492’de başkent Granada’nın düşmesiyle sona ermiştir. Gene aynı yıl Cristof Colomb Amerika’yı keşif gezisine çıkmıştır.

Emevilerin, yani Müslümanların ülkeden çıkarılmasıyla beraber bu dönemde “Hıristiyanlaştırma” hareketi başlamış, ve yüzyıllar boyunca süregelen hoşgörünün yerini baskılar ve yasaklar almaya başlamıştır. Çingeneler de, İspanya’da yaşayan Müslüman ve Museviler gibi Hıristiyan (Katolik) dinini seçmeye, İspanyolcayı anadil olarak kabul etmeye zorlanmışlardır.

Müzik dalında üstün yeteneğe sahip Çingeneler zamanla zengin ailelerin kutlama, düğün gibi törenlerinde çalgı çalmaya, şarkı söylemeye, bununla beraber tarla işçiliği, maden işçiliği, sepetçilik, demircilik gibi işlerle hayatlarını kazanmaya başlamışlardır.

Flamenkonun İlk İzleri
Bugün bildiğimiz haliyle flamenkonun ilk izlerine 18.nci yy.’da rastlanmaktadır. Ancak bu döneme ait yazılı belge çok az olduğundan, flamenkoya dair bugün elimizde olan bilgiler, çoğunlukla dededen toruna aktarılan sözel bilgiler, veya o dönemlerde İspanya’yı ziyaret etmiş yabancı gezgin ve yazarların bıraktıkları kitaplardan elde edilmiştir.

Önceleri sadece şarkının olduğu bir sanat dalıyken dans ve gitarın eklenmesiyle beraber, flamenkoda dans-gitar-şarkı üçlüsü ayrılmaz bir bütün, ve birbirini tamamlayan unsurlar olmuşlardır.

Flamenkonun Altın Çağı
19.ncu yy. sonlarına doğru flamenko Endülüs’te yaygın bir sanat dalı olmuştur. Flamenkonun geniş kitlelere yayılmasını sağlayan, Cafés Cantantes ismi verilen, flamenko yapılan mekanlar ilk kez bu dönemde açılmıştır. Flamenkonun gelişmesinde, yani makamların oluşturulmasında çok büyük katkısı olan pek çok sanatçı bu dönemde yaşamıştır. Bu nedenledir ki, flamenkonun büyük gelişme gösterdiği bu döneme “La Edad de Oro”, yani “Altın Çağ” denilmektedir.

İlk Şarkı Yarışması
Şarkı, gitar ve dans dalında profesyonelleşme başladıktan sonra, “puro flamenco”, yani geleneksel flamenkonun geleceğinden endişe duyan entelektüel kesim, bu sanatın, ticari bir araç olarak kullanılamayacağını, “kırsal kesimin” sanat dalı olarak kalması gerektiğini savunuyorlardı.
Dönemin iki önemli sanatçısı, Manuel de Falla, ve Federico García Lorca, 1922 yılında, Granada’da “El Primer Concurso de Cante Jondo” adı verilen bir şarkı yarışması organize ettiler. Bu yarışmaya katılmanın şartları, tanınmamış bir sanatçı ve amatör olma idi. Amaç, “puro” yu korumak, ve flamenkonun ticaretinin yapılmasını engellemekti. Ancak bu yarışmadan sonra da flamenko profesyonelleşerek gelişmeye devam etti. Bu sonuca dayanarak bu yarışmanın başarısızlıkla sonuçlandığını söylemek de yanlış olacaktır, çünkü gene bu yarışma sayesinde flamenko geniş halk kitlelerine yayılmıştır.

“La Ópera Flamenca”
1920’li yıllarda, tiyatro ve müzikal afişlerinde yeni bir terim kullanılmaya başlandı : Flamenko Operası. O dönemde, tüm dünyada olduğu gibi, müzikaller büyük popülerliğe sahipti. Tiyatro, şarkı, bale, opera, flamenko gibi tüm gösteriler birarada sunulmaktaydı.

Bu yıllarda devlet, opera santçılarının kazancının %3, diğer sanatçıların kazançlarının ise %10’unu vergi olarak kesmekteydi. 1926 yılında, Verdines isimli bir işletmeci, sırf daha az vergi vermek için, “flamenko operası” terimini ortaya attı ve flamenkonun da opera gösterilerinin bir parçası olduğunu ilan etti. Dolayısıyla, “flamenko operası” flamenkonun bir tarzını değil, yasal bir nedenle ortaya çıkan bir terimi belirtmektedir.

Festivaller
1950’li yıllardan itibaren flamenko artık festivallerde icra edilen bir sanat dalına dönüştü. Café Cantante’lerin yerini yavaş yavaş bugünkü tablaolar almaya başladı. Günümüzde düzenlenen festivaller arasında en önemlilerinden birisi, bir ay gibi uzun bir süre devam eden, Sevilla Bienali’dir.

Akdeniz Flamenko Atölyesi