Oryantal

Oryantal dans veya göbek dansı (Arapça: رقص شرقي, raks şarkî, doğunun dansı ya da رقص بلدي, raks baladî, halk dansı) geleneksel bir Ortadoğu dansı. Batı'da daha çok belly dance, göbek dansı olarak bilinirken, Yunanistan ve Balkanlar'da çiftetelli olarak bilinir. Yapan bayanlara dansöz, erkeklere ise dansör denir.

Oryantal dans dünyanın bilinen en eski danslarının başında gelir. İslâm öncesi inançları içermektedir. Orijini, antik dönemin doğurganlık, bereket kültünde yatar. Tüm antik uygarlıklarda bereketi sembolize eden tanrıçalar görülür. Mesela, Mylitta, Isis, Ashtıreth, Ishtar, Hathor, Afrodit, Venüs ve Ceres gibi. Geleneksel olarak yalınayak yapılan bir danstır. Bu, dansçının Toprak Ana'yla direk temasının asla kesilmemesine dayanmaktadır.

Oryantal dansı kadın vücudunun özelliklerine göre tasarlanmıştır. Karın kaslarıyla, kalça hareketleriyle, göğüs hareketleriyle en iyi kadın vücuduna uygundur. Toprağa değen yalın ayaklarla, sıkı ve katı bir danstır. İnsan vücudunun akıcı, pürüzsüz, kompleks ve etkileyici hareketleri, çalkalama ve dalgalanma hareketlerinin çeşitliliği ile dansın karakteri ortaya çıkar. Doğu dansları, batının adıma dayalı danslarından farklı olarak kasların hareketine dayalı danslardır. Dolayısıyla adımlar çok narindir ve asla zıplama olmaz, toprakla olan temas daima korunur.

Yılan, kılıç, meşale, mum, peçe, tül, baston yada sopa gibi malzemelerin dansta sıklıkla kullanıldığı görülür. Bunların her birinin birer anlamı olmakla birlikte genel olarak, sihri ve ilkel insanın korunma amaçlı kullanımı simgelerler. Bu aletlerin dansta kullanılması yörenin folklorunda da görülür.

Dansöz (fransızca: danseuse = Bayan dansçı) Türkçe'de oryantal dans (göbek dansı) yapan bayanlar için kullanılan ad. Asıl Türkçe adı Çengi artık kullanılmamaktadır.

Oryantal dansın ana yurdu olan Arap Dünyasında bu dansa "Raks Şarkî" (رقص شرقي; doğunun dansı) veya "Raks Baladî" (رقص بلدي; Halk dansı) denilmektedir. Böylece Türkçe'de oryantal dans ve oryantal danscı demek doğru olur. Oryantal dans yapan erkeklere Dansör (eski: Köçek) denilir.

Oryantal dansçılar, oryantal toplumların namus anlayışlarının bakış açısı ile giyisileri ve tipik dans hareketleri yüzünden Striptiz danscısı gibi erotik danscılar olarak algılanmışdır. Bundan dolayı profesyonel oryantal dans kariyeri yapmak isteyen bayanlara oryantal ülkelerde batılı ülkelerden çok daha nadir rastlanılır.

 Tarih [değiştir]
Arap Fars kültürüne ait rakkaseler Selçuklu ve Osmanlı zamanında önce saray çevrelerini daha geç dönemlerde konak sahiplerini eğlendirmişdir. Osmanlılar'da çengi ve köçeklerin belediyeden izinli teşkilatları olmuşdur. Kol denilen danscı grublarına bir kolbaşı denilen kişi yardımcısı ile birlikte yöneticilik yapar, 12 dansçıyı yönetirdi. Bunların yanında her kolda sıracı denilen dört kişilik bir saz grubu bulunurdu. Kolbaşı'nın görevi bugünkü menajer'lerin görevi ile karşılaştırılabilir. Kolbaşının evine meşkhane denirdi. Burada grubun danscıları çalışır ve danscı olmak isteyenler eğitim görürdü. Düğün, kına gecesi veya diğer bir eğlence düzenlemek isteyen kolbaşı ile pazarlık yapardı.

1857 yılında çıkarılan Köçekliğin ilgasına dair kanun köçekliği yasadışı hale getirmiş ama çengileri kapsamına almamışdır. Buna rağmen Tanzimat döneminde fransız usulü varyete gibi bazı batı tarzı eğlencenin moda olması ile çengi kolları varlıklarını koruyamayıp dağılmışdır.

Bugün çengi adı çengane/çingane şeklinde varlığını sulukule'de sürdürmektedir.